WITAMINA D – PODSTAWOWE INFORMACJE

Witamina D wykazuje wielokierunkowe działanie na nasze zdrowie; między innymi reguluje homeostazę wapniowo-fosforanową, jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania układu mięśniowego, nerwowego, odpornościowego oraz endokrynnego.

Jej niedobór jest powszechny – szacuje się, że występuje nawet u 90% Polaków! Warto zadbać o odpowiednią podaż witaminy D, ponieważ jej wielokierunkowe działanie i związane z nimi korzyści zdrowotne stale się wydłuża.

 

ŹRÓDŁA WITAMINY D
  • Synteza skórna

Głównym źródłem witaminy D jest synteza skórna (ujmując prosto, jest to wytwarzanie witaminy D w skórze pod wpływem promieni słonecznych). Jednak w Polsce synteza skórna witaminy D może być efektywna w okresie wiosenno-letnim (od maja do września), pomiędzy godziną 10.00 a 15.00, a chmury nie przysłaniają słońca. W takich warunkach ekspozycja co najmniej 18% powierzchni ciała (czyli odkryte częściowo ramiona i nogi) przez około 15 minut powinna prowadzić do naturalnej syntezy witaminy D w ilości odpowiadającej około 2000-4000 IU/dobę. Niestety czynniki, takie jak zachmurzenie, zanieczyszczenie powietrza, zaawansowany wiek, praca w pomieszczeniach zamkniętych lub pewne przeciwwskazania sprawiają, że wytworzenie odpowiedniej ilości witaminy D drogą syntezy skórnej jest utrudnione lub nawet niemożliwe.

  • Żywność

Drugim źródłem witaminy D dla człowieka jest dieta, lecz jest ona źródłem znacznie mniej efektywnym, w porównaniu do syntezy skórnej – pokrywa maksymalnie do 20% dziennego zapotrzebowania. Pokarmowym źródłem witaminy D są głównie ryby, takie jak węgorz, łosoś, śledź, w znacznie mniejszym stopniu żółtko jaja, ser żółty, mleko, niektóre grzyby.

Badania składu diety w różnych populacjach wykazały, że nawet urozmaicona dieta nie może być traktowana jako źródło w pełni pokrywające dzienne zapotrzebowanie na witaminę D, dlatego tak istotną rolę odgrywa odpowiednia suplementacja.

 

JAK SPRAWDZIĆ, CZY MASZ NIEDOBÓR WITAMINY D?

Poziom witaminy D ocenia się poprzez oznaczenie stężenia 25(OH)D. Według aktualnych rekomendacji ekspertów, w populacji ogólnej nie ma wskazań do rutynowego badania stężenia 25(OH)D, za wyjątkiem kobiet w ciąży i planujących, matek karmiących piersią oraz w grupach ryzyka niedoboru witaminą D. W tych grupach suplementacja witaminą D powinna być prowadzona pod kontrolą 25(OH)D, tak, aby utrzymać stężenie optymalne w granicach 30-50 ng/ml.

W grupie ryzyka deficytem witaminy D znajdują się osoby z następującymi grupami zaburzeń:

  1.  Zaburzenia narządów ruchu (np. osteoporoza)
  2. Zaburzenia gospodarki wapniowo-fosforanowej
  3. Przewlekłe leczenie niektórymi lekami
  4. Zaburzenia trawienia i wchłaniania
  5. Choroby wątroby i nerek
  6. Choroby gruczołów wydzielania wewnętrznego (np. nadczynność i niedoczynność tarczycy)
  7. Choroby układu nerwowego
  8. Choroby alergiczne
  9. Choroby autoimmunizacyjne (np. Hashimoto, cukrzyca typu 1)
  10. Zaburzenia odporności
  11. Choroby nowotworowe
  12. Choroby układu krążenia (np. nadciśnienie tętnicze)
  13. Choroby metaboliczne (np. cukrzyca typu 2, otyłość, zespół metaboliczny, zaburzenia gospodarki lipidowej)

 

 

JAK DAWKOWAĆ WITAMINĘ D?
  • Noworodki i niemowlęta
    • 0-6 miesięcy: 400 IU/dobę niezależnie od sposobu karmienia
    • 6-12 miesięcy: 400-600 IU/dobę w zależności od podaży witaminy D z pożywieniem
  • Dzieci 1-10 lat
    • U dzieci zdrowych, które mają kontakt z promieniami słonecznymi przez minimum 15 minut w godzinach 10.00-15.00, bez kremów UV od maja do września suplementacja nie jest konieczna, lecz nadal rekomendowana i bezpieczna.
    • Jeśli powyższe warunki nie są spełnione, rekomenduje się dawkę 600-1000 IU/dobę w zależności od masy ciała i podaży witaminy D z pożywieniem.
  • Nastolatkowie 11-18 lat
    • U zdrowych nastolatków, które mają kontakt z promieniami słonecznymi przez minimum 15 minut w godzinach 10.00-15.00, bez kremów UV od maja do września suplementacja nie jest konieczna, lecz nadal rekomendowana i bezpieczna.
    • Jeśli powyższe warunki nie są spełnione, rekomenduje się dawkę 800-2000 IU/dobę w zależności od masy ciała i podaży witaminy D z pożywieniem.
  • Dorośli 19-65 lat
    • U zdrowych osób dorosłych, którzy mają kontakt z promieniami słonecznymi przez minimum 15 minut w godzinach 10.00-15.00, bez kremów UV od maja do września suplementacja nie jest konieczna, lecz nadal rekomendowana i bezpieczna.
    • Jeśli powyższe warunki nie są spełnione, rekomenduje się dawkę 800-2000 IU/dobę w zależności od masy ciała i podaży witaminy D z pożywieniem.
  • Seniorzy 65-75 lat
    • Z powodu zmniejszonej efektywności syntezy skórnej, suplementacja witaminą D w tej grupie wiekowej jest rekomendowana przez cały rok w dawce 800-2000 IU/dobę, w zależności od masy ciała i podaży witaminy D z pożywieniem.
  • Starszy seniorzy >75 lat
    • Z powodu zmniejszonej efektywności syntezy skórnej oraz gorszej wchłanialności, suplementacja witaminą D w tej grupie wiekowej jest rekomendowana przez cały rok w dawce 2000-4000 IU/dobę, w zależności od masy ciała i podaży witaminy D z pożywieniem.
  • Kobiety planujące, w ciąży i karmiące
    • Kobiety planujące ciąże powinny przyjmować witaminę D na zasadach odpowiednich dla swojej grupy wiekowej i masy ciała, a jeśli to możliwe – na podstawie skontrolowanej wartości 25(OH)D w surowicy krwi.
    • Kobiety w ciąży powinny kontrolować wartości 25(OH)D w surowicy krwi, aby utrzymać optymalną wartość w zakresie >30-50 ng/ml.
    • Jeśli badanie poziomu 25(OH)D nie jest możliwa, rekomendowana jest dawka 2000 IU/dobę przez cały okres ciąży i laktacji.

 


Na podstawie:

Rusińska A, Płudowski P, Walczak M, Borszewska-Kornacka MK, Bossowski A, Chlebna-Sokół D, Czech-Kowalska J, Dobrzańska A, Franek E, Helwich E, Jackowska T, Kalina MA, Konstantynowicz J, Książyk J, Lewiński A, Łukaszkiewicz J, Marcinowska-Suchowierska E, Mazur A, Michałus I, Peregud-Pogorzelski J, Romanowska H, Ruchała M, Socha P, Szalecki M, Wielgoś M, Zwolińska D, Zygmunt A, Vitamin D Supplementation Guidelines for General Population and Groups at Risk of Vitamin D Deficiency in Poland—Recommendations of the Polish Society of Pediatric Endocrinology and Diabetes and the Expert Panel With Participation of National Specialist Consultants and Representatives of Scientific Societies—2018 Update, Front. Endocrinol, 2018.